Tư liệu 21/02/2013

Ngôn từ và hành động - ThS. Dương Hồng Tân - Sở Giáo dục và Đào tạo Bạc Liêu

“Em hãy bày tỏ suy nghĩ của mình về câu nói:“Ngôn từ chẳng qua là bọt nước, chỉ có hành động mới đích thực là giọt vàng” (Ngạn ngữ phương Đông)”. Đó là một trong ba yêu cầu mà các em học sinh lớp 11 THPT tỉnh Bạc Liêu phải hoàn thành trong bài kiểm tra môn Ngữ văn ở kì kiểm tra học kì I, năm học 2012-2013 vừa qua.

Vấn đề được chọn để kiểm tra năng lực làm văn nghị luận xã hội của học sinh lớp 11, song cũng chính là để giáo dục cho các em ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường phải thấy được tầm quan trọng của lời nói và việc làm, và sự cần thiết phải thống nhất giữa ngôn từ và hành động, nói đi đôi với làm.

Trong đời sống của con người, “ngôn từ” và “hành động” đều rất cần thiết và quan trọng. Nếu “ngôn từ” là công cụ để tư duy và giao tiếp, giúp cho con người bày tỏ tư tưởng, tình cảm, suy nghĩ… thì “hành động” là sự hiện thực hóa những tư tưởng, tình cảm ấy bằng những việc làm cụ thể.

Từ hai hình ảnh so sánh “ngôn từ là bọt nước” và “hành động là giọt vàng”, câu ngạn ngữ đã nhấn mạnh giá trị của hành động thiết thực có ý nghĩa hơn những lời nói suông. Nói cách khác, chỉ có “hành động” mới nói lên chính xác nhất bản chất của con người.Câu ngạn ngữ bao gồm hai vế. Ở vế thứ nhất, “Ngôn từ chẳng qua là bọt nước”;  “ngôn từ” (lời nói) được so sánh với “bọt nước”. Chúng ta đều biết, “bọt nước” là thứ mỏng manh, dễ vỡ, dễ tan. Cách so sánh ấy được kết hợp với lối nói có tính chất phủ nhận “chẳng qua là” đã giúp chúng ta hiểu rõ: “ngôn từ” dù rất quan trọng và cần thiết cho đời sống của con người nhưng bản thân nó chưa phản ánh một cách đầy đủ bản chất của con người. Ở vế thứ hai, bằng việc sử dụng lối nói mang tính chất nhấn mạnh để khẳng định (chỉ có…mới đích thực là…) và sự so sánh “hành động” với “giọt vàng”, câu ngạn ngữ đã làm bật nổi ý nghĩa đích thực của “hành động”. “Hành động” sở dĩ được đem so sánh với “giọt vàng” bởi nó là biểu hiện cụ thể, sinh động những tâm tư, tình cảm, suy nghĩ của con người. “Hành động” nói lên bản chất thực của con người nên nó mới chính là “vàng”.

Vấn đề được nêu lên qua câu ngạn ngữ đã thể hiện một quan điểm hết sức đúng đắn vì chỉ qua hành động thực tiễn mới khẳng định được nhận thức, năng lực, uy tín… của một cá nhân. Những người chân chính bao giờ cũng có ý thức thể hiện phẩm chất, năng lực thông qua những việc làm thiết thực, cụ thể đem lại lợi ích chính đáng cho bản thân và cộng đồng. Họ âm thầm, lặng lẽ làm việc, cống hiến; không quen suy tính thiệt hơn; không trông chờ được “ghi nhận” thành tích; không mong đợi chức quyền, địa vị. Còn kẻ bất tài, vô dụng, cơ hội… lại tìm cách “tỏ mình” theo kiểu “chém gió” bằng những lời có cánh để cầu danh, cầu lợi. Nhưng sớm muộn gì mọi người cũng nhận ra, đó là “thùng rỗng kêu to”; là phép ảo thuật của kẻ chuyên sử dụng món võ “mồm mép đỡ chân tay”. Đấy cũng chính là một trong những thứ bệnh của cán bộ mà từ tháng 10-1947, khi viết cuốn “Sửa đổi lối làm việc” trong đó có bài “Chống thói ba hoa” Bác Hồ đã yêu cầu “Chúng ta chống bệnh chủ quan, chống bệnh hẹp hòi, đồng thời cũng phải chống thói ba hoa. Vì thói này cũng hại như hai bệnh kia. Vì ba thứ đó thường đi với nhau. Vì thói ba hoa còn, tức là bệnh chủ quan và bệnh hẹp hòi cũng chưa khỏi hẳn.”

Thực tiễn đời sống luôn luôn là minh chứng hùng hồn giúp chúng ta khẳng định: chỉ có hành động đúng đắn mới tạo ra được giá trị thật, có ích cho xã hội. Tuy nhiên, cũng cần phải nói thêm, trong rất nhiều trường hợp cụ thể, “ngôn từ” (lời nói) cũng chính là hành động. Lời của thầy cô giáo giảng bài, “ngôn từ” của các cán bộ tuyên truyền, phát biểu của những người gánh vác trách nhiệm xã hội… là “hành động” của họ vậy. Do đó, những phát ngôn chân chính luôn có ý nghĩa như những “hành động” - “giọt vàng”. “Ngôn từ” chỉ là “bọt nước”khi nó trở thành lời của những kẻ nói suông, luôn biết nói lời hay, ý đẹp và thường hứa hẹn nhiều điều nhưng không bao giờ có hành động cụ thể nhằm thực hiện điều mình nói hoặc có hành động mà không suy nghĩ thấu đáo nên chỉ để lại hậu quả.

Những trao đổi trên đây giúp chúng ta nhận thấy giữa giữa “ngôn từ” và “hành động” luôn có mối quan hệ mật thiết với nhau. Đấy là mối quan hệ “tuy hai mà một”, trong đó “hành động” luôn đóng vai trò là yếu tố quyết định trong việc phản ánh bản chất của con người. Câu ngạn ngữ phương Đông tuy ngắn gọn nhưng lại có tác dụng to lớn trong việc định hướng cho mọi người về một phương châm sống: “nói” phải đi đôi với “làm”; “ngôn từ” phải luôn luôn thống nhất với “hành động”.

Câu ngạn ngữ thực sự có ý nghĩa là một bài học nhân sinh cao quý. Nó nhắc nhớ mỗi chúng ta rằng đừng bao giờ “nói một đằng, làm một nẻo”.

Trước thềm năm mới Quí Tị - 2013, với tinh thần “ôn cố tri tân”, giành chút ít thời gian ngẫm nghĩ về bài học ấy để sống tốt hơn, thiết nghĩ cũng là việc làm cần thiết đối với mọi người.

 

   

Trường THCS Phong Phú